ปลูกมะเขือเทศในอากาศไทย เลือกพันธุ์ทนร้อน ทำค้าง ดอกร่วงเพราะร้อน และโรคหน้าฝน

มะเขือเทศปลูกในไทยได้ แต่เป็นพืชที่อากาศมีผลกับผลผลิตมาก มะเขือเทศชอบอากาศอุ่นและแห้ง เมื่อกลางวันร้อนจัดและกลางคืนอุ่นติดกันหลายวัน เกสรจะเสีย ดอกร่วงโดยไม่ติดผล ส่วนหน้าฝนที่ร้อนชื้นคือช่วงที่โรคเหี่ยวเขียวระบาดหนัก บทนี้ว่าด้วยการเลือกพันธุ์ การวางเวลาให้ออกดอกในช่วงเย็น การทำค้าง และการรับมือโรคหน้าฝนแบบไม่ใช้สาร

มะเขือเทศกับความร้อน ตัวเลขที่ควรรู้

ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้ทุกพันธุ์ แต่ละแหล่งให้เกณฑ์ต่างกันพอสมควร

แหล่งข้อมูล	เกณฑ์ที่ระบุ
University of Minnesota Extension	ร้อนต่อเนื่องเกิน 85°F (ราว 29 °C) กลางวัน และ 70°F (ราว 21 °C) กลางคืน ต้นเครียด ดอกผสมติดยาก และร่วง
University of Maryland Extension	ดอกและผลลดลงเมื่อต่ำกว่า 55°F (ราว 13 °C) หรือสูงกว่า 95°F (35 °C)
UF/IFAS (ฟลอริดา)	เมื่อกลางคืนเฉลี่ยขึ้นไปราว 80°F (ราว 27 °C) มะเขือเทศผลใหญ่ยังออกดอกแต่หยุดติดผล ยกเว้นผลเล็กแบบเชอร์รีกับองุ่น ที่มักให้ผลได้ตลอดหน้าร้อนของฟลอริดา

อีกสองข้อจาก University of Minnesota ที่ช่วยเข้าใจอาการ ดอกมะเขือเทศพร้อมรับเกสรอยู่ราว 50 ชั่วโมง ถ้าช่วงนั้นร้อนทั้งกลางวันและกลางคืน ดอกรุ่นนั้นจะร่วงทั้งรุ่น และผลสุกได้สีดีที่สุดราว 20-25 °C เพราะสารสีแดงไม่สร้างเมื่อเกินราว 29 °C ผลที่สุกในช่วงร้อนจัดจึงอาจสีไม่แดงเต็มที่

ดอกร่วงเพราะร้อนไม่ใช่โรค ไม่ต้องฉีดอะไร รดน้ำและบำรุงต่อ ต้นที่แข็งแรงจะกลับมาติดผลเมื่อกลางคืนเย็นลง

เลือกพันธุ์

• ผลเล็ก แบบเชอร์รีและองุ่น ทนร้อนกว่าผลใหญ่ชัดเจนตามข้อมูลของ UF/IFAS เป็นตัวเลือกแรกสำหรับคนเริ่มปลูกในที่ราบ
• พันธุ์ที่ซองระบุว่าทนร้อน (heat-set) หรือต้านทานโรค เช่น ต้านทานโรคเหี่ยวเขียวหรือใบหงิกเหลือง ช่วยมากถ้าจะปลูกนอกหน้าหนาว

ดูอีกเรื่องคือลักษณะการเติบโต พันธุ์เลื้อย (indeterminate) โตไม่หยุด ต้องทำค้างและเด็ดแขนง ให้ผลยาวหลายเดือน พันธุ์พุ่ม (determinate) ต้นกะทัดรัด ให้ผลรุ่นเดียว เหมาะกับกระถาง

ปลูกให้ออกดอกตรงหน้าหนาว

ฤดูของไทยแบ่งเป็นฤดูร้อนกลางกุมภาพันธ์ถึงกลางพฤษภาคม ฤดูฝนกลางพฤษภาคมถึงกลางตุลาคม และฤดูหนาวกลางตุลาคมถึงกลางกุมภาพันธ์ เป้าหมายคือให้ช่วงออกดอกติดผลอยู่ในหน้าหนาว ซึ่งกลางคืนเย็นที่สุด และพ้นหน้าฝนที่โรคหนัก

คู่มือฝึกอบรมของศูนย์ผักโลกระบุตรง ๆ ว่ามะเขือเทศเหมาะกับอากาศอุ่นและแห้ง ในฤดูร้อนชื้นผลผลิตต่ำ ทั้งจากการติดผลไม่ดีเพราะร้อนจัด และจากโรคหลายโรค ซึ่งโรคเหี่ยวเขียวมักร้ายแรงที่สุด

ตัวอย่าง อ่านอุณหภูมิหนึ่งสัปดาห์ แล้วตัดสินใจ

สมมุติวางเทอร์โมมิเตอร์แบบจำค่าสูงสุดต่ำสุดไว้ในร่มข้างแปลง แล้วจดเจ็ดคืน ได้อุณหภูมิต่ำสุดตอนกลางคืนเป็น 26, 25, 25, 24, 23, 22, 22 องศา

1. เทียบกับเกณฑ์ล่างของ University of Minnesota ที่ราว 21 องศา ทุกคืนสูงกว่า ต้นยังเครียดอยู่
2. เทียบกับเกณฑ์ราว 24 องศา สี่คืนแรกยังเท่าหรือเกิน สามคืนหลังต่ำกว่าแล้ว
3. แนวโน้มคือกลางคืนกำลังเย็นลง ดอกที่บานในสัปดาห์ถัดไปมีโอกาสติดผลดีขึ้นกว่าดอกที่ร่วงไปเมื่อต้นสัปดาห์
4. สิ่งที่ทำคือดูแลต่อตามปกติ ไม่เปลี่ยนปุ๋ย ไม่ฉีดอะไร แล้วดูว่ามีผลเล็กติดที่ขั้วดอกรุ่นใหม่หรือไม่

ส่วนน้ำ UF/IFAS แนะนำน้ำราว 1-2 นิ้วต่อสัปดาห์ (ราว 25-50 มิลลิเมตร) สำหรับปลูกลงดิน รดลึกน้อยครั้งดีกว่ารดผิว ๆ บ่อย ๆ คิดเป็นปริมาตร แปลง 1 ตารางเมตร x 25-50 มิลลิเมตร = น้ำ 25-50 ลิตรต่อสัปดาห์ ถ้าฝนตกก็หักออก

ทำค้าง และเลือกกระถาง

ทำค้างเพื่อให้ผลไม่แตะพื้น ใช้หลักปักหรือกรงมะเขือเทศก็ได้ พันธุ์เลื้อยต้องมีค้างที่สูงพอ และเด็ดแขนงตามที่ต้นแตกเพื่อไม่ให้รกจนลมไม่ผ่าน ใช้กรรไกรที่สะอาด ถ้ามีต้นเป็นโรคในแปลง ให้ล้างหรือแช่ฆ่าเชื้อกรรไกรก่อนไปตัดต้นอื่น

ถ้าปลูกกระถาง University of Maryland Extension ให้มะเขือเทศต้นปกติใช้ดินอย่างน้อย 8-10 แกลลอน (ราว 30-38 ลิตร) ลึก 30-40 เซนติเมตร ต้นละใบ ส่วนพันธุ์แคระใช้ 4-6 แกลลอน (ราว 15-23 ลิตร) ได้

โรคหน้าฝน

โรค	อาการ	ทำอะไรได้
เหี่ยวเขียว (bacterial wilt)	ยอดอ่อนเหี่ยวช่วงร้อนที่สุดของวัน ใบยังเขียว แล้วทั้งต้นเหี่ยวตาย ตัดโคนแช่น้ำใสจะเห็นเมือกขาวไหลออก	ถอนทิ้งทันที ระบายน้ำ ไม่ปลูกซ้ำที่มะเขือ พริก มันฝรั่ง ใช้ต้นต่อที่ต้านทาน
ใบหงิกเหลือง (TYLCV)	ใบอ่อนเหลืองตามขอบและเส้นใบ หงิก ต้นแคระเป็นพุ่ม ดอกร่วง	ใช้พันธุ์ต้านทาน ถอนต้นที่เป็นทิ้ง ดักแมลงหวี่ขาวด้วยกับดักกาวเหลือง ดูใต้ใบ

โรคเหี่ยวเขียว อาการรุนแรงเมื่ออากาศร้อนเกินราว 30 องศา ชื้น และฝนตกจนดินเปียก เชื้ออยู่ในดิน น้ำ และเศษพืช เข้าทางแผลที่ราก แนวทางของศูนย์ผักโลก

• เลือกที่ที่ไม่เคยเป็นโรค ระบายน้ำดี ไม่มีน้ำไหลผ่านมาจากแปลงที่เป็นโรค
• ปลูกหมุนเวียนกับพืชอื่นที่ไม่ใช่ตระกูลมะเขือ เช่น ถั่ว ข้าวโพด กะหล่ำ และไม่ปลูกพริก มะเขือ มันฝรั่ง ในที่เดียวกัน
• ระบายน้ำออกให้เร็วหลังฝน ไม่รดน้ำมากเกิน
• ถอนต้นที่เป็นโรคทิ้ง และฆ่าเชื้อเครื่องมือ
• ลดไส้เดือนฝอยรากปม เพราะทำแผลให้เชื้อเข้าราก
• เสียบยอดบนต้นตอมะเขือหรือมะเขือเทศที่ต้านทาน เป็นวิธีที่คู่มือแนะนำสำหรับพื้นที่ที่โรคระบาดซ้ำ

ถ้าปลูกกระถางแล้วเจอโรคนี้ อย่าเอาดินจากกระถางนั้นไปใช้ปลูกพืชตระกูลมะเขืออีก

ใบหงิกเหลือง แมลงหวี่ขาวตัวเต็มวัยเป็นพาหะ ได้รับเชื้อหลังดูดกินต้นที่เป็นโรคเพียง 15-30 นาที และอาการอาจใช้เวลาถึงสามสัปดาห์กว่าจะเห็น ต้นที่ติดเชื้อตั้งแต่อายุน้อยอาจไม่ให้ผลเลย

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

• เริ่มปลูกพันธุ์ผลใหญ่ตอนเข้าหน้าร้อน ต้นงามแต่ดอกร่วงเกือบหมด
• ฉีดสารเมื่อดอกร่วงเพราะร้อน เปลืองแรงและไม่ช่วย ปัญหาคืออากาศ
• ปลูกมะเขือเทศต่อจากพริกหรือมะเขือในดินเดิม โรคในดินสะสม
• ปล่อยให้น้ำขังโคนหน้าฝน เปิดทางให้โรคเหี่ยวเขียว
• เก็บต้นที่สงสัยว่าเป็นไวรัสไว้ แมลงหวี่ขาวพาเชื้อไปต้นอื่น

มะเขือเทศและพริกเป็นพืชตระกูลเดียวกัน หลายเรื่องในบทนี้ใช้กับปลูกพริกขี้หนูในกระถาง ได้ด้วย

แหล่งข้อมูล

• Bacterial Wilt Management in Tomato: Training course guide — World Vegetable Center
• How vegetables respond to heat — University of Minnesota Extension
• Poor Blossom and Fruit Set of Vegetables — University of Maryland Extension
• Tomatoes — UF/IFAS Gardening Solutions
• Tomato Yellow Leaf Curl Virus — NC State Extension
• Types of Containers for Growing Vegetables — University of Maryland Extension