ปลูก คะน้า ผักกาด ผักสลัด ในอากาศร้อน ตาข่ายพรางแสง การแทงช่อดอก และจังหวะปลูก

ผักใบในบทนี้ทนร้อนไม่เท่ากัน คะน้า ผักกาดฮ่องเต้ และผักกาดกวางตุ้ง ปลูกได้เกือบทั้งปีในที่ราบไทย ถ้าเก็บตามอายุและกันฝนให้ดี ส่วนผักสลัดชอบอากาศเย็นราว 15-20 องศาเซลเซียส และแทงช่อดอกเร็วเมื่อร้อนเกิน 30 องศา ปลูกให้รอดในความร้อนจึงต้องเลือกชนิดให้ถูก เลือกเวลาให้ถูก และใช้ร่มเงาให้พอดี ไม่มากเกิน

ผักสี่ชนิดนี้ ทนร้อนต่างกันแค่ไหน

ผัก	อุณหภูมิที่ชอบ	อายุเก็บเกี่ยว	กับความร้อน
คะน้า	งอกดี 25-30 °C โตดี 18-28 °C	เริ่มเก็บต้นอ่อนได้ราว 3 สัปดาห์ ในไทยราว 30-55 วัน	ทนร้อนกว่าญาติตระกูลกะหล่ำส่วนใหญ่ ปลูกได้ทั้งปีในเขตร้อน
ผักกาดฮ่องเต้ (pak choi)	20-25 °C งอกใน 3-5 วัน	ส่วนใหญ่ 30-45 วัน	ทนร้อนและทนชื้น ปลูกได้ทั้งปีในที่ราบ แต่ไม่ทนน้ำท่วม
ผักกาดกวางตุ้ง (choy sum)	15-25 °C ได้ก้านแข็งแรงและรสหวาน	30-50 วัน	ไม่ทนดินแฉะ ฝนมากเกินทำให้เน่า
ผักสลัด	15-20 °C	พันธุ์ใบหลวมในไทยราว 40-45 วัน	เกิน 30 °C แทงช่อดอกเร็ว ควรใช้พันธุ์ทนร้อน

ตัวเลขมาจากตำราผักเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (PROSEA) คู่มือผักกาดกวางตุ้งของมหาวิทยาลัยฟลอริดา งานวิจัยผักสลัด และรายงานผักในไทยของ FAO ดูรายการท้ายบท

การแทงช่อดอก คืออะไร และทำไมเกิด

การแทงช่อดอก (bolting) คือผักหยุดสร้างใบแล้วยืดก้านขึ้นไปออกดอก ใบจะน้อยลง แข็งขึ้น และหลายชนิดขมขึ้น ตัวกระตุ้นต่างกันตามชนิด

• ผักสลัด ความร้อนคือตัวการหลัก งานทดลองหนึ่งเลี้ยงผักสลัดที่กลางวัน 33 องศา กลางคืน 25 องศา เทียบกับ 20/13 องศา กลุ่มที่ร้อนแทงช่อดอกชัดเจนภายในราว 32 วัน กลุ่มเย็นไม่แทงเลย
• ผักกาดฮ่องเต้ และคะน้า ในตำราเขตร้อน ความเย็นจัดเป็นตัวเร่งให้ออกดอก ซึ่งแทบไม่เกิดในที่ราบไทย ปัญหาที่เจอจริงคือปล่อยค้างแปลงนานเกิน พันธุ์เขตร้อนจะเริ่มแทงช่อดอก ขายไม่ได้ราคา และผักกาดฮ่องเต้ที่ค้างนานยังเน่าเละจากเชื้อแบคทีเรียได้ง่าย
• ผักกาดกวางตุ้ง ต่างจากตัวอื่น เพราะเรากินช่อดอกตูมของมันอยู่แล้ว ต้นเริ่มสร้างดอกเมื่อมีใบราว 7-8 ใบ หรือสูงราว 20 เซนติเมตร เก็บตอนดอกตูมเต็มที่แต่ยังไม่บาน

ผักตระกูลกะหล่ำในที่ราบไทยไม่ค่อยแทงช่อดอกเพราะร้อน แต่แทงเพราะปล่อยไว้นาน ส่วนผักสลัดแทงเพราะร้อน แก้คนละทาง

ตาข่ายพรางแสง ใช้กี่เปอร์เซ็นต์

ตัวเลขเปอร์เซ็นต์คือสัดส่วนแสงที่ตาข่ายกันไว้ ตาข่าย 30% ปล่อยแสงผ่านราว 70%

• งานทดลองในฮาวาย ปลูกผักสลัดกลางแจ้งเทียบกับร่มเงา 30%, 47%, 63% และ 73% ฤดูหนึ่ง ร่มเงา 30% ให้ผลผลิตสูงกว่ากลางแจ้งอย่างมีนัยสำคัญ อีกฤดูผลผลิตลดลงเพียงเล็กน้อยเมื่อร่มเงาเพิ่มถึง 47% ในพืชห้าชนิดที่ทดลอง ผักสลัดเป็นชนิดเดียวที่ปลูกใต้ร่มเงาเบา ๆ ได้ดี
• อ่านผลยังไง ร่มเงาเบาราว 30% คือจุดที่ปลอดภัย พอถึง 47% ผลผลิตเริ่มลดแล้ว ร่มเงาที่ทึบกว่านั้นจึงไม่มีเหตุผลให้ใช้กับผักสลัด

สำหรับคะน้าและผักกาดฮ่องเต้ ตำราบอกว่าคะน้าโตดีในที่แดดจัด และผักกาดฮ่องเต้ที่ปลูกแน่นหรือร่มเกินจะยืดและซีด จึงไม่ต้องพรางแสงหนัก ถ้าจะใช้ ให้เน้นกันฝนกระแทกมากกว่า

จังหวะปลูกตามฤดูของไทย

ปีในไทยแบ่งเป็นฤดูร้อนราวกลางกุมภาพันธ์ถึงกลางพฤษภาคม ฤดูฝนกลางพฤษภาคมถึงกลางตุลาคม และฤดูหนาวกลางตุลาคมถึงกลางกุมภาพันธ์

ฤดู	คะน้า ผักกาดฮ่องเต้	ผักกาดกวางตุ้ง	ผักสลัด
หนาว	ดีที่สุด	ดีที่สุด	ดีที่สุด
ร้อน	ปลูกได้ รดน้ำมากขึ้น	ปลูกได้	ยาก ใช้พันธุ์ทนร้อน และตาข่ายราว 30%
ฝน	ปลูกได้ ต้องกันฝนและระบายน้ำ	ระวังเน่า	ใช้พันธุ์ทนฝน กันฝนกระแทก

หน้าฝน ตำราแนะนำให้คลุมดินหรือทำหลังคากันฝน ไม่ให้เมล็ดถูกฝนชะ และกางตาข่ายหรือหลังคาชั่วคราวกันไม่ให้ต้นล้มและใบช้ำ ผักกาดกวางตุ้งมีข้อมูลว่าทนฝนเกินราว 300 มิลลิเมตรต่อเดือน หรือดินที่ชื้นแฉะมากไม่ได้ จะเกิดโรคเน่าเละ ปลูกในกระบะยกสูงใต้ชายคาจะช่วยมาก

ตัวอย่าง วางแผนแปลง 1 x 2 เมตร ช่วงหน้าหนาว

สมมุติมีแปลงกว้าง 1 เมตร ยาว 2 เมตร อยากได้คะน้ากับผักสลัด

1. คะน้าครึ่งแปลง (1 x 1 เมตร) ระยะสุดท้าย 30 x 30 เซนติเมตร เว้นขอบ 15 เซนติเมตรทุกด้าน เหลือพื้นที่ปลูก 70 x 70 เซนติเมตร ได้แถวที่ 0, 30, 60 เซนติเมตร คือ 3 แถว แถวละ 3 ต้น รวม 9 ต้น
2. ผักสลัดอีกครึ่ง สมมุติใช้ระยะ 20 x 20 เซนติเมตร พื้นที่ 70 x 70 ได้แถวที่ 0, 20, 40, 60 คือ 4 x 4 = 16 ต้น
3. กะวันเก็บ หว่านคะน้า 1 พฤศจิกายน เก็บได้ราว 30-55 วัน คือประมาณ 1 ธันวาคมถึง 26 ธันวาคม ผักสลัดใบหลวม 40-45 วัน หว่านวันเดียวกันเก็บได้ราว 11-16 ธันวาคม
4. ปลูกต่อเนื่อง ถ้าอยากมีผักสลัดกินไม่ขาด หว่านชุดใหม่ทุก 2 สัปดาห์ แต่หยุดราวต้นมกราคม เพราะชุดที่หว่านหลังจากนั้นจะโตเข้าช่วงกลางกุมภาพันธ์ที่เริ่มร้อน

ถ้าแปลงอยู่กลางแจ้งและวัดได้ว่ากลางวันร้อนเกิน 30 องศาติดกันหลายวัน ให้กางตาข่าย 30% เหนือส่วนผักสลัดเท่านั้น คะน้าปล่อยรับแดดเต็มที่

แมลงหลักของผักตระกูลกะหล่ำ

ศัตรูตัวสำคัญที่สุดของคะน้า ผักกาดฮ่องเต้ และผักกาดกวางตุ้ง คือหนอนใยผัก ซึ่งดื้อยาฆ่าแมลงหลายชนิด ตำราบันทึกว่าในไทยมีการคลุมแปลงคะน้าทั้งแปลงด้วยตาข่ายกันหนอนใยผัก วิธีนี้ใช้ได้กับแปลงเล็กที่บ้านโดยไม่ต้องใช้สาร คลุมตาข่ายมุ้งตั้งแต่หว่าน และเปิดเฉพาะตอนดูแล ดูหลักการรับมือแมลงแบบไม่ใช้สารในเริ่มปลูกผักไร้สารในพื้นที่เล็ก ๆ

อีกโรคที่ควรรู้คือโรครากบวม (clubroot) ตำราระบุว่าผักกาดฮ่องเต้อ่อนแอต่อโรคนี้มาก ถ้าถอนต้นแล้วเห็นรากบวมผิดรูปเป็นก้อน ให้ทิ้งทั้งต้นและดินในกระถางนั้น แล้วงดปลูกผักตระกูลกะหล่ำในดินเดิม

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

• ปลูกผักสลัดหน้าร้อนกลางแจ้งด้วยพันธุ์ทั่วไป แทงช่อดอกและขมก่อนได้กิน
• กางตาข่ายทึบ 70% ทั้งวัน ผักยืด ใบบาง โตช้า
• ปล่อยผักกาดฮ่องเต้ค้างแปลงเกินอายุ แทงช่อดอกและเน่าเละ
• รอผักกาดกวางตุ้งบานเหลือง ก้านแข็ง เสียรสหวาน
• ปลูกแน่นเกิน ลมไม่ผ่าน ต้นยืด โรคเน่าลามเร็ว

บทถัดไปเป็นมะเขือเทศในอากาศไทย พืชที่ทั้งความร้อนและฝนมีผลกับผลผลิตมากที่สุดตัวหนึ่ง

แหล่งข้อมูล

• Brassica oleracea (Chinese kale group) — PROSEA
• Brassica rapa (Pak Choi group) — PROSEA
• Production Guide for Choy Sum — UF/IFAS Extension
• Lettuce bolting induced by high temperature — PMC
• Productivity under shade in Hawaii of five crops grown as vegetables in the tropics — FAO AGRIS
• The vegetable sector in Thailand: Chinese kale and lettuce — FAO