ไตรโคเดอร์มา ราดีกันโรคเน่าคอดิน รากเน่า ใช้ในกระถางยังไง ไม่ให้เชื้อตาย
ไตรโคเดอร์มาเป็นเชื้อราที่มีชีวิต ช่วยคุมเชื้อโรคเน่าคอดินและรากเน่าในดิน แต่แดดตรงและสารป้องกันกำจัดเชื้อราฆ่ามันได้ ขยายเชื้อ ผสมดินกระถาง และเก็บยังไง
- ไตรโคเดอร์มาเป็นเชื้อราปฏิปักษ์ที่แย่งอาหาร พันรัด และปล่อยเอนไซม์ทำลายเชื้อราโรคพืชในดิน เช่น พิเทียม ไรซอคโทเนีย ไฟทอฟธอรา
- มันเป็นของมีชีวิต แดดตรงฆ่าเชื้อได้ และห้ามใช้ร่วมหรือตามด้วยสารป้องกันกำจัดเชื้อรา
- ใช้กับดินต้องผสมเชื้อสด 1 กก. รำละเอียด 4 กก. ปุ๋ยหมัก 100 กก. ก่อน แล้วค่อยผสมกับวัสดุปลูก 1 ต่อ 4 ส่วน
- เชื้อสดดีที่สุดเมื่อใช้ทันที เก็บในที่ร่มได้ราว 15 วัน ในตู้เย็นได้นานขึ้นตามวิธีผลิต
ไตรโคเดอร์มา (Trichoderma) คือเชื้อราที่พบทั่วไปในดิน แต่บางสายพันธุ์เก่งเรื่องจัดการเชื้อราที่ทำให้ต้นกล้าเน่าคอดิน รากเน่า และโคนเน่า จนหน่วยงานเกษตรใช้เป็นชีวภัณฑ์ คนปลูกผักในกระถางใช้ได้ แต่ต้องจำไว้ข้อเดียวว่ามันเป็นของมีชีวิต แดดตรงและสารเคมีกำจัดเชื้อราฆ่ามันได้
บทนี้อธิบายว่าไตรโคเดอร์มาคุมโรคอะไร ทำงานยังไง ขยายเชื้อบนข้าวสุกยังไง และผสมกับดินกระถางเท่าไหร่ ตามคู่มือของกรมส่งเสริมการเกษตรและกรมการข้าว
ไตรโคเดอร์มาคุมโรคอะไรได้บ้าง
คู่มือของศูนย์ส่งเสริมเทคโนโลยีการเกษตรด้านอารักขาพืช จังหวัดชลบุรี (กรมส่งเสริมการเกษตร) ระบุเชื้อราโรคพืชที่ไตรโคเดอร์มาควบคุมได้ดังนี้
| เชื้อสาเหตุ | โรคที่เจอในผัก |
|---|---|
| พิเทียม (Pythium) | เน่าคอดิน กล้าเน่า รากเน่าโคนเน่า |
| ไรซอคโทเนีย (Rhizoctonia solani) | เมล็ดเน่า กล้าไหม้ |
| ไฟทอฟธอรา (Phytophthora) | รากเน่าโคนเน่า |
| สเคลอโรเทียม (Sclerotium) | โคนเน่า เหี่ยว |
| ฟิวซาเรียม (Fusarium) | เหี่ยว |
เอกสารบัญชีนวัตกรรมไทยของสายพันธุ์ T. asperellum ที่ขึ้นทะเบียนกับกรมวิชาการเกษตร ระบุโรคคล้ายกัน และเพิ่มแอนแทรคโนสในพริก ชีวภัณฑ์ไตรโคเดอร์มาเชิงพาณิชย์จัดเป็นวัตถุอันตรายชนิดที่ 2 ต้องมีเลขทะเบียนและฉลาก ซื้อแบบไหนก็ให้อ่านฉลากก่อน
ทำงานยังไง
ไม่ใช่สารเคมี มันเป็นราที่แข่งกับราร้ายในดิน คู่มือกรมส่งเสริมการเกษตรแบ่งกลไกไว้ห้าข้อ
- แย่งอาหารและพื้นที่ โตเร็ว สร้างสปอร์มาก กินเศษซากอินทรีย์ได้
- เป็นปรสิตของราร้าย พันรัดเส้นใย ปล่อยเอนไซม์ย่อยผนัง แล้วแทงเข้าไปข้างใน
- สร้างสารยับยั้ง เช่น สารปฏิชีวนะและน้ำย่อย
- กระตุ้นให้พืชต้านทานโรค
- ช่วยให้รากแข็งแรง เพราะลดจุลินทรีย์ที่รบกวนราก
เพราะต้องโตและแข่งในดิน มันจึงต้องการดินชื้นแต่ไม่แฉะ มีอินทรียวัตถุ และต้องรอดถึงดินก่อน
ของมีชีวิต อะไรฆ่ามันได้
- แดดตรง กรมการข้าวเตือนว่าตอนบ่มเชื้อห้ามโดนแดด แดดทำให้เชื้อราตาย ตอนฉีดพ่นให้ทำตอนแดดอ่อนหรือเย็น
- สารป้องกันกำจัดเชื้อรา คู่มือกรมส่งเสริมการเกษตรห้ามใช้ร่วมกับคาร์เบนดาซิม ไดฟีโนโคนาโซล คลอโรทาโลนิล และโพรพิโคนาโซล และห้ามใช้สารกำจัดเชื้อราตามหลังการใส่ไตรโคเดอร์มา
- น้ำหมักพืชรสฝาด ยับยั้งการเจริญของเชื้อ ไม่ควรผสมด้วยกัน
- ใกล้โรงเพาะเห็ด อันนี้กลับกัน ไตรโคเดอร์มาจะไปแย่งอาหารในก้อนเห็ด อย่าใช้ใกล้ ๆ
ไตรโคเดอร์มาคือเชื้อราที่มีชีวิต แดดตรงฆ่ามันได้ และสารกำจัดเชื้อราที่ใช้ร่วมหรือใช้ตามก็ฆ่ามันด้วย
ขยายเชื้อบนข้าวสุก
เอกสารกรมการข้าวและกรมส่งเสริมการเกษตรใช้วิธีเดียวกัน
- หุงข้าว 3 ส่วนต่อน้ำ 2 ส่วน ให้แข็งแต่สุก ซุยให้คลายร้อน
- ตักใส่ถุงพลาสติกใสทนร้อน 250 กรัมต่อถุง พับปาก รอให้อุ่นหรือเย็นราว 20 นาที
- ใส่หัวเชื้อ (หัวเชื้อผงประมาณ 1 ช้อนชาต่อถุง ตามเอกสารกรมการข้าว หรือหัวเชื้อน้ำ 3 หยดต่อข้าว 250 กรัม ตามคู่มือชลบุรี) รัดยางให้สูง เขย่าให้ทั่ว
- เจาะรูใต้ยางรัด 15-30 รู ให้อากาศเข้า
- วางในที่ร่ม มีลมผ่าน มีแสงสว่าง แต่ไม่โดนแดดตรง อุณหภูมิราว 25-30 องศาเซลเซียส หลัง 1-2 วันขยำถุงให้เส้นใยกระจาย
- ราว 7 วัน สปอร์สีเขียวจะคลุมข้าวทั่วถุง พร้อมใช้
ระหว่างทำ อย่าล้วงมือเข้าถุง ปิดพัดลมตอนตักข้าวกับใส่เชื้อ และไม่คุยใส่ปากถุง เชื้ออื่นจะได้ไม่ปน
ผสมกับดินกระถางและแปลงผัก
คู่มือกรมส่งเสริมการเกษตรให้ผสมเชื้อสดกับอาหารก่อน แล้วค่อยใช้กับดิน
ขั้นที่ 1 เชื้อสด 1 กิโลกรัม + รำละเอียด 4 กิโลกรัม + ปุ๋ยหมักที่ย่อยสลายแล้ว 100 กิโลกรัม คลุกให้เข้ากัน
ขั้นที่ 2 ใช้ส่วนผสมนั้นตามงาน
| งาน | อัตราส่วนผสม |
|---|---|
| ผสมวัสดุปลูกกระถาง | ส่วนผสม 1 ส่วน ต่อวัสดุปลูก 4 ส่วน |
| แปลงเพาะกล้า / หว่านแปลง | 50-100 กรัม ต่อ ตร.ม. |
| รองก้นหลุม / ถุงเพาะชำ | 25-50 กรัม ต่อหลุมหรือถุง |
| พริก มะเขือ | 50-100 กรัม ต่อต้น |
ถ้าจะรดน้ำ ใช้เชื้อสด 1 กิโลกรัมต่อน้ำ 200 ลิตร ขยำล้างสปอร์ออกจากเมล็ดข้าว กรองกากทิ้ง รดลงดิน 1 ลิตรต่อ ตร.ม. หรือพ่นทั่วทรงพุ่ม 1 ลิตรต่อ 5-10 ตร.ม. รดน้ำให้ดินชื้นก่อนหรือหลังพ่นจะช่วยให้เชื้อทำงานดีขึ้น ผสมแล้วใช้ให้หมดในครั้งเดียว
ตัวอย่าง ใช้ข้าวเชื้อหนึ่งถุงกับผักในบ้าน
มีเชื้อสดหนึ่งถุง 250 กรัม อยากรดแปลงผักและผสมดินกระถาง
- รดแปลง อัตรา 1 กก. ต่อน้ำ 200 ลิตร = 5 กรัมต่อน้ำ 1 ลิตร บัวรดน้ำ 10 ลิตร ใช้เชื้อ 5 × 10 = 50 กรัม รดได้ 10 ตร.ม. (1 ลิตรต่อ ตร.ม.) แปลง 1 × 2 เมตรใช้แค่ 2 ลิตร
- ทำส่วนผสมกับดิน แบ่งเชื้ออีก 50 กรัม ตามสัดส่วน 1 : 4 : 100 = เชื้อ 50 กรัม + รำละเอียด 200 กรัม + ปุ๋ยหมัก 5 กิโลกรัม
- ผสมกระถาง กระถาง 10 ลิตร ใช้ส่วนผสม 1 ส่วนต่อวัสดุปลูก 4 ส่วน = ส่วนผสม 2 ลิตร + วัสดุปลูก 8 ลิตร
- เหลือเชื้อ 150 กรัม ใช้ภายในไม่กี่วัน หรือแช่ตู้เย็นตามระยะในหัวข้อถัดไป
สูตรผสมวัสดุปลูกพื้นฐานดูได้ในผสมดินปลูกผักในกระถาง
เก็บเชื้อสด
เชื้อสดดีที่สุดเมื่อใช้ทันที ถ้าต้องเก็บ คู่มือชลบุรีบอกว่าเก็บในที่ร่มไม่โดนแดดได้ราว 15 วัน ในตู้เย็นได้ราว 1 เดือนสำหรับข้าวที่หุง และ 2-3 เดือนสำหรับข้าวที่นึ่ง ส่วนเอกสารกรมการข้าวให้ไว้ราว 15 วันในตู้เย็นช่องธรรมดา 6-8 องศาเซลเซียส ตัวเลขต่างกันตามวิธีผลิต ยึดตัวเลขที่สั้นกว่าไว้ปลอดภัยกว่า
ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย
- วางถุงบ่มกลางแดด เชื้อตาย ต้องวางในที่สว่างแต่ร่ม
- ใช้สารกำจัดเชื้อราตามหลัง เท่ากับฆ่าเชื้อที่เพิ่งใส่
- ใส่เชื้อลงดินแห้ง เชื้อต้องการความชื้นจึงจะโตและแข่งได้
- ลืมเจาะรูถุง เชื้อไม่มีอากาศ ไม่โต
- หวังให้แก้ต้นที่เน่าแล้ว ไตรโคเดอร์มาทำงานดีที่สุดแบบป้องกัน ใส่ตั้งแต่เพาะและเตรียมดิน และดินที่แฉะตลอดเวลายังต้องแก้ด้วยการระบายน้ำ ดูปลูกผักหน้าฝน
แหล่งข้อมูล
- คู่มือการผลิตขยายเชื้อราไตรโคเดอร์มา — ศูนย์ส่งเสริมเทคโนโลยีการเกษตรด้านอารักขาพืช จ.ชลบุรี กรมส่งเสริมการเกษตร
- ชาวนาน่ารู้ เชื้อราไตรโคเดอร์มา — ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพะเยา กรมการข้าว
- บัญชีนวัตกรรมไทย สารชีวภัณฑ์ไตรโคเดอร์มา แอสเพอเรียลลัม — สำนักงบประมาณ
- การใช้ราไตรโคเดอร์มาควบคุมโรคพืชของเกษตรกร อ.บ้านแพ้ว — วารสารวิทยาศาสตร์และนวัตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
- การประเมินความรู้และการใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มาในการปลูกพริก จ.น่าน — วารสารเกษตรนเรศวร
คำถามที่พบบ่อย
เชื้อในถุงสีขาว ไม่ใช่สีเขียว ใช้ได้ไหม
เชื้อที่พร้อมใช้จะเป็นสปอร์สีเขียวคลุมเมล็ดข้าว ถ้าขาวเร็วก่อน 5 วันแปลว่าใส่หัวเชื้อมากเกิน ถ้าแก่เกิน 15 วันจะงอกเส้นใยขาวคลุม ใช้ได้แต่เชื้อไม่แข็งแรง ส่วนถุงที่มีเชื้อสีอื่นปน แปลว่ามีเชื้ออื่นปนเปื้อน ไม่ควรใช้
ใช้ไตรโคเดอร์มากับ พด.3 หรือบาซิลลัสพร้อมกันได้ไหม
คู่มือของศูนย์ส่งเสริมเทคโนโลยีการเกษตรด้านอารักขาพืช ชลบุรี แนะนำไม่ให้ใช้เชื้อไตรโคเดอร์มาร่วมกับเชื้อบาซิลลัส ซับทิลิส ส่วน พด.3 เป็นสูตรที่กรมพัฒนาที่ดินผสมมาให้แล้ว ใช้ตามวิธีบนซองนั้น อย่าเอาสองผลิตภัณฑ์มาผสมกันเอง
ต้นกล้าล้มพับไปแล้ว ใส่ไตรโคเดอร์มาจะฟื้นไหม
ไตรโคเดอร์มาช่วยลดเชื้อโรคในดินและปกป้องระบบราก จึงได้ผลที่สุดเมื่อใส่ตั้งแต่ก่อนปลูกหรือตอนเพาะ ต้นกล้าที่โคนเน่าคอดแล้วมักไม่ฟื้น ให้ถอนออก แล้วใช้เชื้อกับดินและรอบเพาะถัดไป
ข้อมูลเป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ผู้ตั้งครรภ์ ผู้ใช้ยาประจำ หรือมีโรคตับหรือไต ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนกินสมุนไพรมากกว่าปริมาณในอาหารปกติ