ผสมดินปลูกผักในกระถาง สูตรดิน ปุ๋ยหมัก แกลบ ขุยมะพร้าว และขนาดกระถางเป็นลิตร

สูตรผสมดินปลูกแบบ 1:1:1 และวิธีปรับตามผักและฤดู รูระบายน้ำต้องอยู่ตรงไหน ผักแต่ละชนิดต้องใช้กระถางกี่ลิตร พร้อมตัวอย่างคำนวณดินสำหรับกระถางพริก

เริ่มต้น อ่าน 6 นาที 22 ตุลาคม 2569 ปลูกผักกินเองที่บ้าน ตั้งแต่แดดถึงจาน · บทที่ 2/20

อ่านจบแล้วจะรู้

ดินกระถางต้องเบาและระบายน้ำดี อย่าตักดินจากแปลงหรือดินถมมาใส่ล้วน ๆ เพราะจะแน่นและน้ำขัง
สูตรตั้งต้น ดินร่วน 1 ส่วน ปุ๋ยหมัก 1 ส่วน แกลบหรือขุยมะพร้าว 1 ส่วน ตามปริมาตร แล้วปรับตามที่ปลูก
ผักใบใช้กระถางราว 4 ลิตร ผักผลอย่างพริก มะเขือ มะเขือเทศ ใช้อย่างน้อยราว 19 ลิตรต่อต้น
รูระบายน้ำสำคัญกว่าทุกอย่าง และยกกระถางให้พ้นพื้นเล็กน้อยเพื่อให้น้ำไหลออกได้

ดินในกระถางทำงานหนักกว่าดินในแปลง เพราะรากมีพื้นที่จำกัด น้ำซึมหนีลงไปไหนไม่ได้ ดินที่ดีสำหรับกระถางจึงต้องเบา โปร่ง ระบายน้ำเร็ว แต่ยังอุ้มน้ำได้พอ สูตรตั้งต้นที่ใช้ได้กับผักส่วนใหญ่คือ ดินร่วน ปุ๋ยหมัก และวัสดุให้ร่วน อย่างละเท่า ๆ กัน แล้วเลือกกระถางให้ใหญ่พอกับชนิดผัก

บทที่แล้ว เรานับชั่วโมงแดดและเลือกผักได้แล้ว บทนี้คือบ้านของราก

ทำไมดินจากแปลงล้วน ๆ ใช้ในกระถางไม่ดี

ดินในแปลงมีไส้เดือน รากพืช และชั้นดินด้านล่างช่วยระบายน้ำ พอตักใส่กระถาง โครงสร้างพวกนั้นหายไป รดน้ำไปสักสองสามสัปดาห์ ดินจะยุบแน่น น้ำขังด้านล่าง รากขาดอากาศ

หน่วยงานส่งเสริมการเกษตรของมหาวิทยาลัยในสหรัฐฯ แนะนำตรงกันว่า กระถางผักควรใช้วัสดุปลูกที่เบาและระบายน้ำดี และ ไม่ควรใช้ดินถมหรือดินหน้าดินล้วน เพราะหนักและระบายน้ำไม่ดี ถ้าจะผสมเอง สูตรทั่วไปคือแบ่งเท่า ๆ กันระหว่าง ดิน อินทรียวัตถุ และวัสดุที่ทำให้โปร่ง

วัตถุดิบในบ้านเรา แต่ละอย่างทำหน้าที่อะไร

วัสดุ	ทำหน้าที่	ข้อควรรู้
ดินร่วน	ให้น้ำหนัก ยึดราก อุ้มธาตุอาหาร	ร่อนหิน ก้อนดินเหนียว และรากหญ้าออก
ปุ๋ยหมัก	อินทรียวัตถุ ธาตุอาหาร อุ้มน้ำ	ใช้เฉพาะที่หมักเสร็จ เย็น ไม่มีกลิ่น
แกลบดำ (แกลบเผา)	เพิ่มช่องอากาศ ระบายน้ำ	ทำให้ค่า pH สูงขึ้นเล็กน้อย
แกลบดิบ	ทำให้ดินโปร่ง เบา	ผสมให้ทั่ว อย่าโรยกองไว้ผิวบน
ขุยมะพร้าว	อุ้มน้ำ ทำให้ดินร่วน	แบบอัดก้อนต้องแช่น้ำให้พองก่อนผสม
ปุ๋ยคอกหมักแล้ว	ธาตุอาหาร	ห้ามใช้ปุ๋ยคอกสด

งานวิจัยของบราซิลที่ทดลองผสมแกลบเผากับวัสดุปลูก พบว่าแกลบเผาเพิ่มช่องอากาศในวัสดุปลูก ลดน้ำที่ค้างหลังระบาย และยกค่า pH ของวัสดุที่เป็นกรดขึ้นมา (จาก 4.2 เป็น 5.3 ในสัดส่วนที่ทดลอง) เรื่อง pH จะเล่าต่อในบทถัดไป

ปุ๋ยหมักทำเองได้จากเศษผักในครัว วิธีอยู่ในบททำปุ๋ยหมักจากเศษผักในบ้าน

สูตรผสม ตั้งต้นที่ 1:1:1 แล้วปรับ

สูตรตั้งต้น ตวงตามปริมาตร (ใช้ถังหรือกระป๋องใบเดียวกันตวง)

ดินร่วน 1 ส่วน
ปุ๋ยหมัก 1 ส่วน
วัสดุให้โปร่ง 1 ส่วน เช่น แกลบดำครึ่งหนึ่ง ขุยมะพร้าวครึ่งหนึ่ง

ปรับตามสถานการณ์ จับดินดูหลังรดน้ำ ถ้าน้ำซึมช้า ผิวดินเป็นแอ่ง แปลว่าแน่นไป ถ้ารดแล้วแห้งผากในครึ่งวัน แปลว่าโปร่งไป

สถานการณ์	ปรับยังไง
หน้าฝน ฝนตกใส่กระถางบ่อย	เพิ่มแกลบดำ ลดขุยมะพร้าว
หน้าร้อน ระเบียงแดดจัด กระถางแห้งเร็ว	เพิ่มขุยมะพร้าวหรือปุ๋ยหมัก
ดินบ้านเป็นดินเหนียว	ลดดินเหลือครึ่งส่วน เพิ่มวัสดุโปร่ง
กระถางแขวนหรือวางบนระเบียงที่รับน้ำหนักจำกัด	ลดดิน เพิ่มขุยมะพร้าวกับปุ๋ยหมักให้เบาลง

ผสมให้ชื้นหมาด ๆ ก่อนใส่กระถาง ดินแห้งผสมไม่เข้ากัน ฝุ่นฟุ้ง และพอรดน้ำครั้งแรกจะยุบลงมาก

รูระบายน้ำ สำคัญกว่าสูตรดิน

ดินดีแค่ไหน ถ้ากระถางไม่มีรู น้ำจะขังก้นกระถางจนรากเน่า

กระถางทุกใบต้องมีรู ถ้าเป็นถังหรือกะละมังที่เอามาใช้ใหม่ ให้เจาะรูที่ก้นหลายรู หรือเจาะด้านข้างชิดก้น สูงจากก้นไม่เกินราว 1 เซนติเมตร
ยกกระถางให้พ้นพื้นด้วยอิฐหรือไม้ระแนง น้ำจะไหลออกได้ ไม่ขังใต้ก้นกระถาง
ถ้าวางจานรอง เทน้ำที่ค้างในจานทิ้งหลังรดน้ำทุกครั้ง น้ำในจานที่ทิ้งไว้ยังเป็นที่วางไข่ของยุงด้วย

ขนาดกระถางขั้นต่ำต่อชนิดผัก (ลิตร)

ขนาดกระถาง ผักแต่ละชนิดต้องกี่ลิตร

ตัวเลขจากคู่มือปลูกผักในภาชนะของ Texas A&M AgriLife Extension เดิมเป็นแกลลอน แปลงเป็นลิตรแล้ว (1 แกลลอนสหรัฐ ≈ 3.8 ลิตร) ปัดเศษ

ผัก	ขนาดขั้นต่ำ	จำนวนต้นต่อกระถาง
ผักกาดหอม (ผักใบ)	ราว 4 ลิตร	2 ต้น
ต้นหอม	ราว 4 ลิตร	3-5 ต้น
สมุนไพรใบเล็ก เช่น ผักชี	กระถางปาก 15-25 ซม.	หลายต้น
หัวไชเท้าเล็ก	ราว 4 ลิตร	3 ต้น
ถั่ว (ฝักยาว ฝักแขก)	อย่างน้อยราว 8 ลิตร	ห่างกันราว 8 ซม.
ผักตระกูลกะหล่ำต้นใหญ่ เช่น บรอกโคลี	ราว 8 ลิตร	1 ต้น
พริก	ราว 19 ลิตร	1-2 ต้น
มะเขือ มะเขือเทศ	ราว 19 ลิตร	1 ต้น

กระถางใหญ่กว่านี้ไม่เสียหาย ดินยิ่งมากยิ่งแห้งช้า ข้อเสียคือหนักและย้ายยาก

ตัวอย่าง คำนวณดินสำหรับกระถางพริก 2 ใบ

สมมุติมีกระถางทรงกระบอก ปากกว้าง 30 เซนติเมตร ลึก 30 เซนติเมตร

รัศมี = 30 ÷ 2 = 15 เซนติเมตร
ปริมาตร = 3.14 × 15 × 15 × 30 = 21,195 ลูกบาศก์เซนติเมตร
1,000 ลูกบาศก์เซนติเมตร = 1 ลิตร ได้ราว 21 ลิตรต่อใบ มากกว่า 19 ลิตร ใช้ปลูกพริกได้ ใบละ 1 ต้น
สองใบ = 42 ลิตร เผื่อดินยุบอีกราว 15% ได้ราว 48 ลิตร
สูตร 1:1:1 ต้องใช้ ดินร่วน 16 ลิตร ปุ๋ยหมัก 16 ลิตร วัสดุโปร่ง 16 ลิตร (แกลบดำ 8 ลิตร ขุยมะพร้าว 8 ลิตร)

กระถางที่ปากกว้างกว่าก้นจะได้ปริมาตรน้อยกว่าที่คำนวณแบบทรงกระบอกจากขนาดปาก วิธีที่ง่ายกว่าคือเติมน้ำจนเต็มด้วยขันที่รู้ปริมาตร แล้วนับว่ากี่ขัน

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

ใช้กระถางเล็กเกินไปกับผักผล พริกในกระถาง 3-4 ลิตร ดินแห้งวันละสองรอบในหน้าร้อน ต้นแคระ ผลน้อย
ไม่มีรูระบายน้ำ หรือรูอุดตัน เช็กก้นกระถางทุกครั้งที่ย้าย
ใช้ปุ๋ยคอกสดหรือปุ๋ยหมักที่ยังร้อน รากเสียหาย และอาจมีเชื้อโรคติดผักที่กินสด
ตักดินถมจากที่ก่อสร้างมาใช้ มักมีเศษปูนและหิน แน่น และไม่รู้ที่มา
ใส่ดินเต็มขอบกระถาง เว้นจากขอบลงมาราว 2-3 เซนติเมตร ไว้เป็นที่ให้น้ำขังชั่วคราวตอนรด ไม่ล้นทิ้ง

แหล่งข้อมูล

คำถามที่พบบ่อย

แกลบดิบกับแกลบดำ ใช้ต่างกันยังไง

ทั้งคู่ช่วยให้ดินโปร่ง แกลบดำคือแกลบที่เผาเป็นถ่าน งานวิจัยพบว่าช่วยเพิ่มช่องอากาศและทำให้ค่า pH ของวัสดุปลูกสูงขึ้น แกลบดิบก็ช่วยให้ดินเบาและโปร่ง ใช้เป็นส่วนวัสดุโปร่งในสูตรได้เหมือนกัน

ใช้ดินถุงสำเร็จรูปได้ไหม

ได้ ถ้าเนื้อดินร่วน ไม่เป็นก้อน อ่านฉลากว่าเป็นดินสำหรับปลูกในกระถาง ถ้าเนื้อแน่นหรือเหนียว ผสมแกลบหรือขุยมะพร้าวเพิ่ม

ดินเก่าจากกระถางที่ปลูกแล้ว ใช้ซ้ำได้ไหม

ใช้ได้ ร่อนรากเก่าออก ผสมปุ๋ยหมักใหม่ลงไป และสลับชนิดผักที่ปลูกไม่ให้ซ้ำตระกูลเดิม ถ้าต้นเดิมตายเพราะโรครากเน่า ไม่ควรเอาดินชุดนั้นมาใช้ปลูกผักชนิดเดิม

ข้อมูลเป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ผู้ตั้งครรภ์ ผู้ใช้ยาประจำ หรือมีโรคตับหรือไต ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนกินสมุนไพรมากกว่าปริมาณในอาหารปกติ