กากกาแฟ กับ เปลือกไข่ ใส่แปลงผัก ช่วยจริงไหม งานวิจัยว่าอย่างไร

เปลือกไข่ไม่ได้กันมะเขือเทศก้นเน่า และกากกาแฟสดที่โรยบนแปลงเพาะเมล็ดอาจทำให้แย่ลง เปลือกไข่ใช้เวลา 1-5 ปีกว่าจะย่อย ก้นผลเน่าส่วนใหญ่เป็นเรื่องการรดน้ำ ส่วนกากกาแฟสดมีสารที่ทำให้เมล็ดงอกน้อยลงได้ ทั้งสองอย่างยังมีประโยชน์ แค่ต้องใส่ให้ถูกที่ คือในกองปุ๋ยหมัก

บทนี้เป็นบทที่สองของเส้นทาง “เรื่องใหม่จากงานวิจัยเกษตร ที่คนปลูกผักควรรู้” ดูว่าศูนย์ส่งเสริมการเกษตรของมหาวิทยาลัยพบอะไรในแต่ละความเชื่อ ตัวเลขที่ควรใช้ และวิธีดูว่ามีปัญหาจริงหรือเปล่า

เปลือกไข่กับก้นผลเน่า

ก้นผลเน่า (blossom-end rot) คือรอยดำ บุ๋ม เหนียวเหมือนหนัง ที่ก้นผลมะเขือเทศ พริก และมะเขือ เกิดจากผลที่กำลังโตขาดแคลเซียม ฟังแล้วเหมือนต้อง “เติมแคลเซียม” เปลือกไข่จึงถูกหยิบมาใช้ แต่งานวิจัยบอกว่าไม่ได้ผล ด้วยเหตุผลสองข้อ

เปลือกไข่ย่อยช้าเกินไป ศูนย์ส่งเสริมการเกษตร University of Illinois ระบุว่าเปลือกไข่อาจใช้เวลา 1-5 ปีกว่าจะย่อย ส่วนมะเขือเทศต้องการแคลเซียมตอนกำลังติดผล ภายในฤดูปลูกเดียวกัน เปลือกที่ใส่ไว้ก้นหลุมตอนปลูก ถึงวันเก็บผลก็ยังเป็นเปลือกอยู่เกือบทั้งหมด

ดินส่วนใหญ่มีแคลเซียมพออยู่แล้ว ศูนย์ส่งเสริมการเกษตร Mississippi State University อธิบายว่าก้นผลเน่าส่วนใหญ่เกิดจากความชื้นดินขึ้น ๆ ลง ๆ ทำให้ต้นดูดแคลเซียมไม่ได้ แม้ในดินจะมีพอ แคลเซียมเดินทางในต้นไปกับน้ำ เมื่อดินแฉะสลับแห้ง ผลที่อยู่ปลายทางของน้ำจึงได้ไม่พอ

ทางแก้จึงเป็นเรื่องน้ำ ไม่ใช่เปลือกไข่ ให้ดินชื้นสม่ำเสมอ โดยเฉพาะตั้งแต่ต้นเริ่มออกดอก อย่าปล่อยให้ดินแห้งจนต้นเหี่ยว คลุมดินช่วยชะลอการระเหย ดู รดน้ำผักให้พอดี และสำหรับมะเขือเทศในอากาศร้อน ดู ปลูกมะเขือเทศในอากาศไทย

ถ้ายังสงสัยว่าดินขาดแคลเซียม ให้ตรวจดินก่อนเติมอะไร เดาเอาอาจทำให้ดินเพี้ยนไปอีกทาง ดู ค่า pH ของดินปลูกผัก

กากกาแฟ ไม่ได้เป็นกรด และไม่เหมาะกับแปลงเพาะเมล็ด

มีสองความเชื่อที่มาคู่กัน คือกากกาแฟทำให้ดินเป็นกรด และโรยตรงไหนก็ดี

เรื่องความเป็นกรด ศูนย์ส่งเสริมการเกษตร Oregon State University ระบุว่ากากกาแฟที่ชงแล้วมี pH ราว 6.5-6.8 เกือบเป็นกลาง ฝั่ง Washington State University (WSU) เสริมว่างานต่าง ๆ วัดได้ตั้งแต่กรดอ่อน ๆ ถึงด่างเล็กน้อย และที่เปลี่ยนก็เปลี่ยนแค่รอบ ๆ กาก ไม่กระจายไปทั้งดิน จึงใช้ทำดินเปรี้ยวให้พืชที่ชอบกรดไม่ได้

เรื่องต้นกล้า WSU รายงานว่ากากกาแฟสดเป็นพิษกับพืชหลายชนิด การทดลองพบว่าเมล็ดผักและไม้ประดับหลายชนิดงอกน้อยลงและโตช้าลง Oregon State ก็เตือนแบบเดียวกันว่า ถ้าโรยลงดินตรง ๆ มากเกินไป จะดึงไนโตรเจนไปใช้ชั่วคราว ทำให้เมล็ดงอกน้อยลง และต้นโตช้า นักวิทยาศาสตร์ดินของ Oregon State บอกตรง ๆ ว่าเคยเห็นแปลงยกพังเพราะใส่กาแฟมากเกินไป

เรื่องเนื้อดิน ศูนย์ของ University of Illinois เตือนว่าถ้าโรยหนา จะกันน้ำซึมลงดิน และเกิดเป็นแผ่นแข็งที่น้ำไม่ซึม

ข้อดีของกากกาแฟคือเป็นอินทรียวัตถุ มีไนโตรเจนราว 1-2% และมีโพแทสเซียม ฟอสฟอรัส แคลเซียม แมกนีเซียม เล็กน้อย อัตราส่วนคาร์บอนต่อไนโตรเจนเริ่มที่ราว 25:1 แล้วลดลงไปทาง 10:1 เมื่อย่อย จึงเป็นวัตถุดิบปุ๋ยหมักที่ดี

ความเชื่อ กับ สิ่งที่งานวิจัยพบ

ความเชื่อ	สิ่งที่ศูนย์ส่งเสริมการเกษตรพบ	ใช้แบบไหนดีกว่า
ใส่เปลือกไข่ก้นหลุม กันก้นผลเน่า	เปลือกไข่ย่อย 1-5 ปี ก้นผลเน่าส่วนใหญ่มาจากรดน้ำไม่สม่ำเสมอ	รดน้ำสม่ำเสมอ คลุมดิน บดเปลือกไข่ใส่กองปุ๋ยหมัก
กากกาแฟทำให้ดินเป็นกรด	pH ราว 6.5-6.8 และเปลี่ยนแค่รอบ ๆ กาก	วัด pH ก่อน ปรับเมื่อจำเป็นเท่านั้น
โรยกากกาแฟแปลงไหนก็ดี	กากสดทำให้งอกน้อยลงและโตช้า ถ้าหนาจะจับเป็นแผ่น	ใส่กองปุ๋ยหมัก ไม่เกิน 20% ตามปริมาตร

ตัวอย่างคำนวณ: กากกาแฟเท่าไหร่ถึงเรียกว่ามากไป

ในถังปุ๋ยหมัก Oregon State แนะนำสูตร ใบไม้ 3 ส่วน หญ้าสด 1 ส่วน กากกาแฟ 1 ส่วน ตามปริมาตร โดยกากกาแฟไม่เกิน 20% ของกอง ซึ่ง WSU ก็ให้เพดานเดียวกัน ถ้าถังขนาด 60 ลิตร

1. รวมทั้งหมด 3 + 1 + 1 = 5 ส่วน
2. หนึ่งส่วน = 60 ÷ 5 = 12 ลิตร
3. ใบไม้แห้ง (สีน้ำตาล) 3 × 12 = 36 ลิตร วัสดุสีเขียว 12 ลิตร กากกาแฟ 12 ลิตร
4. ตรวจ 12 ÷ 60 = 20% ซึ่งเป็นเพดาน ถ้าเศษสีเขียวที่ใส่มีกากกาแฟปนอยู่มากแล้ว ให้ลดลง

ในไทย ใบไม้แห้งหาง่ายที่สุด ส่วนที่เหลือของการทำกองดูได้ใน ทำปุ๋ยหมักจากเศษผักในบ้าน

บนแปลง WSU แนะนำให้ตรวจดินก่อน ถ้าธาตุอาหารพออยู่แล้ว ไม่ต้องใส่กากกาแฟเลย ถ้าขาด ให้ใช้กากกาแฟที่หมักแล้ว หนาไม่เกินราวครึ่งนิ้ว (ประมาณ 1.3 ซม.) แล้วคลุมทับด้วยวัสดุคลุมดินหยาบราว 10 ซม. สำหรับพื้นที่ 1 ตารางเมตร

1. พื้นที่ × ความหนา = 1 ตร.ม. × 0.013 ม. = 0.013 ลูกบาศก์เมตร
2. 0.013 ลูกบาศก์เมตร = ราว 13 ลิตร ของกากกาแฟหมักแล้ว นี่คือเพดาน ไม่ใช่เป้า
3. เว้นบริเวณนั้นให้ห่างจากแถวที่กำลังจะหยอดเมล็ด

เปลือกไข่และกากกาแฟเป็นวัตถุดิบปุ๋ยหมัก ไม่ใช่ปุ๋ยที่หย่อนลงหลุมปลูกตรง ๆ

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

• ฝังเปลือกไข่ทั้งเปลือกใต้มะเขือเทศ แล้วรดน้ำไม่สม่ำเสมอ การรดน้ำต่างหากที่กันก้นผลเน่า
• โรยกากกาแฟสดบนแปลงที่เพิ่งหยอดเมล็ด ตรงนี้คือจุดที่งานวิจัยเตือนพอดี
• ใช้กากกาแฟเป็นวัสดุคลุมดินทั้งชั้น จะอัดแน่นและน้ำไหลออก ให้โรยบาง ๆ แล้วคลุมด้วยวัสดุหยาบกว่า
• เทกากร้อน ๆ จากเครื่องลงกองปุ๋ยหมักทันที WSU แนะนำให้รอเย็นก่อน ความร้อนอาจฆ่าจุลินทรีย์ที่ช่วยย่อย
• แก้ปัญหาที่ยังไม่ได้ยืนยัน ตรวจดินก่อนจะรู้ว่าแคลเซียมหรือ pH ผิดจริงหรือเปล่า

สรุปสั้น ๆ

บดเปลือกไข่ใส่กองปุ๋ยหมัก กากกาแฟก็ใส่กองปุ๋ยหมัก ไม่เกิน 20% กันก้นผลเน่าด้วยการรดน้ำสม่ำเสมอและคลุมดิน และอย่าโรยกากกาแฟสดบนแปลงเพาะเมล็ด

แหล่งข้อมูล

• Garden MythBusters: The dos and don’ts of natural remedies — University of Illinois Extension
• Can Eggshells Prevent Blossom End Rot? — Mississippi State University Extension
• Using Coffee Grounds in Gardens and Landscapes (FS207E) — Washington State University Extension
• Coffee grounds boost soil health — and help control slugs — Oregon State University Extension