ปลูก ปอเทือง เป็นปุ๋ยพืชสดในแปลงผักบ้าน สับกลบตอนออกดอก แล้วรอกี่วัน
ปอเทืองเป็นพืชตระกูลถั่วที่ตรึงไนโตรเจนได้ ปลูก 45-60 วัน สับกลบตอนออกดอก รอ 10-15 วันแล้วปลูกผักตาม คิดเมล็ดและไนโตรเจนจากตัวเลขกรมพัฒนาที่ดินสำหรับแปลงเล็ก
- ปุ๋ยพืชสดคือการปลูกพืชแล้วสับกลบลงดินขณะยังสด ปอเทืองนิยมเพราะเป็นพืชตระกูลถั่วที่มีไรโซเบียมตรึงไนโตรเจนจากอากาศ
- ปอเทืองออกดอกราว 45-50 วัน ให้สับกลบตอนเริ่มออกดอกถึงดอกบานราวครึ่งหนึ่ง ช้าไปต้นแข็ง ย่อยช้า
- หลังกลบ รอราว 10-15 วันก่อนปลูกผัก ให้เศษพืชย่อยและปล่อยธาตุอาหาร
- ตัวเลขกรมพัฒนาที่ดิน ปอเทือง 1 ไร่ให้ไนโตรเจนเทียบยูเรียราว 30 กก. แปลง 4 ตร.ม. จึงได้ไนโตรเจนราว 35 กรัม
ปอเทืองเป็นพืชตระกูลถั่วที่คนปลูกเพื่อสับกลบลงดิน ไม่ได้ปลูกเพื่อกิน เรียกว่าปุ๋ยพืชสด ปลูกราว 45-60 วัน พอเริ่มออกดอกก็ตัดสับกลบ แล้วรอ 10-15 วันจึงปลูกผักตาม ดินจะได้ทั้งไนโตรเจนและอินทรียวัตถุ
กรมพัฒนาที่ดินแนะนำวิธีนี้กับนาและไร่ขนาดใหญ่ แต่ตัวเลขต่อไร่หารลงมาใช้กับแปลงผักหลังบ้านได้ บทนี้คิดให้ดูทีละขั้นว่าแปลงเล็กต้องใช้เมล็ดเท่าไหร่ ได้อะไรกลับมา และต้องรอนานเท่าไหร่
ปุ๋ยพืชสดคืออะไร ทำไมเป็นปอเทือง
ปุ๋ยพืชสดคือปุ๋ยอินทรีย์ที่ได้จากการไถกลบหรือตัดสับต้นพืชขณะยังสดลงไปในดิน ปล่อยให้ย่อยสลายแล้วปลูกพืชหลักตาม กรมพัฒนาที่ดินนิยมใช้พืชตระกูลถั่ว เพราะปลูกง่าย โตเร็ว และที่ปมรากมีไรโซเบียม แบคทีเรียที่ตรึงไนโตรเจนจากอากาศมาเป็นรูปที่พืชใช้ได้
ปอเทืองเด่นตรงโตเร็ว ให้น้ำหนักสดมาก และเหมาะกับที่ดอนหรือที่ลุ่มที่น้ำไม่ขัง ประโยชน์ที่กรมฯ ระบุคือ เพิ่มธาตุอาหาร เพิ่มอินทรียวัตถุ ดินอุ้มน้ำดีขึ้น ร่วนซุย และลดการชะล้างหน้าดิน
ตัวเลขของปอเทืองจากกรมพัฒนาที่ดิน
| รายการ | ค่า |
|---|---|
| อัตราเมล็ด | 5 กก. ต่อไร่ (บางเอกสาร 3-5 กก.) |
| อายุออกดอก | 45-50 วัน |
| น้ำหนักสด | ราว 2,500 กก. ต่อไร่ (เอกสารอื่นให้ช่วง 2-6 ตัน) |
| น้ำหนักแห้ง | ราว 500 กก. ต่อไร่ (น้ำหนักแห้ง ≈ น้ำหนักสด ÷ 5) |
| ไนโตรเจนที่ได้ | เทียบเท่ายูเรียราว 30 กก. ต่อไร่ |
| อินทรียวัตถุ | เพิ่มราว 0.15 เปอร์เซ็นต์ต่อการกลบหนึ่งครั้ง |
ค่าธาตุอาหารในต้นแห้งต่างกันตามเอกสาร ฉบับหนึ่งให้ไนโตรเจน 2.76 เปอร์เซ็นต์ และโพแทสเซียม 2.40 เปอร์เซ็นต์ อีกฉบับให้ N/P/K ราว 1.98/0.30/2.41 เปอร์เซ็นต์ ฝั่งกระทรวงเกษตรสหรัฐ (USDA ARS) ให้ไว้ว่าปอเทืองให้ไนโตรเจนได้ถึงราว 120 ปอนด์ต่อเอเคอร์ใน 2-3 เดือน คิดเป็นราว 21 กก. ต่อไร่ ตัวเลขจริงขึ้นกับดิน ฤดู และอายุตอนกลบ
จังหวะ ปลูก สับกลบ แล้วรอ
- วันที่ 0 หว่านเมล็ดในดินชื้น ถ้าดินเปรี้ยวจัด กรมฯ แนะนำให้ใส่ปูนก่อนปลูก ดูวิธีวัดและปรับในค่า pH ของดินปลูกผัก
- ราววันที่ 45-50 ปอเทืองเริ่มออกดอก นี่คือช่วงสับกลบ กรมฯ ให้กลบตอนดอกบานราว 50 เปอร์เซ็นต์ เพราะได้ธาตุอาหารและน้ำหนักสดสูงสุด และต้นยังไม่แข็ง
- สับแล้วกลบ ตัดต้น สับเป็นชิ้นสั้น คลุกลงดินชั้นบน
- รอ 10-15 วัน ให้ย่อยและปล่อยธาตุอาหาร เอกสารกรมฯ ให้ช่วงระหว่าง 7-15 วัน ในแปลงบ้านเผื่อไว้ฝั่งนานดีกว่า
- ราววันที่ 60-65 ปลูกผักรอบใหม่
สับกลบตอนเริ่มออกดอก รอ 10-15 วัน แล้วปลูก ปล่อยต้นแก่เกินจะแข็ง กลบยาก และย่อยช้ากว่าเดิม
ตัวอย่าง แปลงผักขนาด 1 × 4 เมตร
แปลง 1 × 4 เมตร = 4 ตร.ม. และ 1 ไร่ = 1,600 ตร.ม.
- เมล็ด 5 กก. ÷ 1,600 = 3.1 กรัมต่อ ตร.ม. × 4 = ราว 12.5 กรัม
- น้ำหนักสดที่จะได้ 2,500 กก. ÷ 1,600 = 1.56 กก. ต่อ ตร.ม. × 4 = ราว 6.3 กก.
- น้ำหนักแห้ง 6.3 ÷ 5 = ราว 1.25 กก.
- ไนโตรเจน 1.25 กก. × 2.76% = ราว 35 กรัม
- เช็กอีกทาง ยูเรีย 30 กก. ต่อไร่ ÷ 1,600 × 4 = 75 กรัม ยูเรียมีไนโตรเจน 46% = 75 × 0.46 = ราว 35 กรัม ตรงกัน
ถ้าคิดจากตัวเลข USDA (ราว 21 กก. ไนโตรเจนต่อไร่) จะได้ราว 54 กรัม ช่วงที่น่าคาดหวังสำหรับแปลง 4 ตร.ม. จึงอยู่ราว 35-55 กรัมไนโตรเจน และได้เศษพืชสดอีกหลายกิโลกรัมไปเป็นอินทรียวัตถุ
เทียบกับพืชปุ๋ยสดชนิดอื่น
| พืช | เมล็ด (กก./ไร่) | ออกดอก (วัน) | น้ำหนักสด (กก./ไร่) | ไนโตรเจนเทียบยูเรีย (กก./ไร่) | เหมาะกับ |
|---|---|---|---|---|---|
| ปอเทือง | 5 | 45-50 | 2,500 | 30 | ที่ดอน ที่ลุ่มน้ำไม่ขัง |
| ถั่วพร้า | 10 | 50 | 2,500 | 29.6 | ที่ดอน ที่ลุ่มน้ำไม่ขัง |
| ถั่วพุ่ม | 8 | 40 | 1,500 | 17.5 | ที่ดอน ที่ลุ่มน้ำไม่ขัง |
| โสนอัฟริกัน | 5 | 50 | 2,000 | 25 | ทนน้ำขังและดินเค็มปานกลาง |
| ถั่วมะแฮะ | 5 | 60 | 2,000 | 20.4 | ที่ดอน |
ตัวเลขจากกลุ่มวิจัยและพัฒนาการปรับปรุงบำรุงดิน กรมพัฒนาที่ดิน แปลงที่น้ำขังบ่อยในหน้าฝน โสนอัฟริกันเหมาะกว่าปอเทือง
ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย
- ปล่อยจนแก่เกิน ต้นแข็ง สับยาก กลบยาก และต้องทิ้งไว้นานกว่าเดิม
- กลบแล้วปลูกทันที เศษพืชยังย่อยไม่ทัน ให้รออย่างน้อยราว 10 วัน
- ปลูกในที่น้ำขัง ปอเทืองเหมาะกับที่ไม่ขังน้ำ ถ้าแปลงแฉะ ยกแปลงหรือเลือกโสนอัฟริกัน
- หวังว่ากลบครั้งเดียวดินจะดีถาวร อินทรียวัตถุเพิ่มราว 0.15 เปอร์เซ็นต์ต่อรอบ ต้องทำซ้ำหรือใช้คู่กับปุ๋ยหมัก ดูทำปุ๋ยหมักจากเศษผักในบ้าน
ปอเทืองหนึ่งรอบในแปลง 4 ตร.ม. ให้ไนโตรเจนราว 35-55 กรัม ช่วยได้จริงแต่ไม่ได้แทนปุ๋ยหมักทั้งหมด
แหล่งข้อมูล
- บำรุงดินง่าย ๆ ด้วยปุ๋ยพืชสด — กลุ่มวิจัยและพัฒนาการปรับปรุงบำรุงดิน กรมพัฒนาที่ดิน
- การสร้างโรงงานปุ๋ยไว้ในไร่นา ปุ๋ยพืชสด — สถานีพัฒนาที่ดินสุพรรณบุรี
- การใช้และการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีชีวภาพของกรมพัฒนาที่ดิน (หัวข้อปุ๋ยพืชสด) — สถานีพัฒนาที่ดินสุพรรณบุรี
- Sunn Hemp fact sheet — USDA Agricultural Research Service
คำถามที่พบบ่อย
ไม่มีรถไถ ทำในแปลงเล็กได้ไหม
ได้ กรมพัฒนาที่ดินบอกว่าใช้วิธีตัดสับแล้วกลบลงดินได้ ในแปลงบ้านใช้กรรไกรหรือมีดตัดต้น สับให้เป็นชิ้นสั้น แล้วใช้จอบหรือส้อมพรวนคลุกลงดินชั้นบน
ปลูกปอเทืองในกระถางได้ไหม
ปลูกได้แต่คุ้มน้อย ปอเทืองต้นสูงและต้องการที่ เหมาะกับแปลงดินที่ว่างระหว่างรอบปลูก ถ้าปลูกในกระถาง ใช้ปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยมูลไส้เดือนจะง่ายกว่า
ปลูกตอนไหนดีที่สุด
เอกสารกรมพัฒนาที่ดินแนะนำต้นฤดูฝน หรือหลังเก็บเกี่ยวพืชที่ดินยังชื้น หรือก่อนปลูกพืชหลักประมาณ 3 เดือน ปอเทืองเหมาะกับที่ดอนหรือที่ลุ่มที่น้ำไม่ขัง
ข้อมูลเป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ผู้ตั้งครรภ์ ผู้ใช้ยาประจำ หรือมีโรคตับหรือไต ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนกินสมุนไพรมากกว่าปริมาณในอาหารปกติ